จาก SEO สู่ AEO เมื่อ AI เปลี่ยนวิธีค้นหา สื่อไทยต้องปรับตัวอย่างไร

สมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์ (SONP) ร่วมกับกองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์ ภายใต้โครงการพัฒนาศักยภาพวิชาชีพส่งเสริมจริยธรรมสื่อมวลชน และผลิตสื่อสร้างระบบนิเวศสื่อที่ปลอดภัยและสร้างสรรค์ จัดการฝึกอบรม One Day Training แลกเปลี่ยนเรียนรู้กับกูรูออนไลน์ ครั้งที่ 5 ณ โรงแรม ดิ เอมเมอรัลด์ รัชดา เมื่อวันที่ 19 มิถุนายน 2569  ในหัวข้อ ‘AI Search Revolution สร้างคอนเทนต์ให้เป็นคำตอบที่ AI เลือก’

กฎหมายลิขสิทธิ์และ PDPA เมื่อ AI ช่วยสร้างคอนเทนต์

ในช่วงเช้า นายไพบูลย์ อมรภิญโญเกียรติ กรรมการผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล บรรยายหัวข้อ 'รู้ทันกฎหมายลิขสิทธิ์และ PDPA เพื่อใช้ AI อย่างถูกต้อง' โดยระบุว่า องค์กรสื่อและผู้ผลิตคอนเทนต์กำลังเผชิญความเสี่ยงทางกฎหมายรอบด้าน ทั้งปัญหาลิขสิทธิ์ การละเมิดข้อมูลส่วนบุคคล และความคลาดเคลื่อนของข้อมูลที่ AI อาจสร้างขึ้น

หนึ่งในความเข้าใจผิดที่พบได้บ่อย คือการเชื่อว่าเมื่อซื้อสิทธิ์ภาพหรือเนื้อหาจากแพลตฟอร์มแล้วสามารถนำไปใช้งานได้อย่างอิสระ แต่ในความเป็นจริง สัญญาอนุญาตหลายฉบับ โดยเฉพาะแพลตฟอร์มต่างประเทศ มีข้อจำกัดเรื่องการใช้เชิงพาณิชย์ หรือห้ามนำไปดัดแปลงผ่าน AI

ขณะเดียวกัน ผู้ให้บริการ AI ส่วนใหญ่มักระบุเงื่อนไขความรับผิดไว้ชัดเจนว่า ผู้ใช้งานต้องรับผิดชอบต่อการละเมิดที่เกิดขึ้นเอง ทำให้องค์กรอาจเผชิญการฟ้องร้องหรือเรียกค่าเสียหายได้

นายไพบูลย์ ย้ำว่า ผลงานที่จะได้รับความคุ้มครองด้านลิขสิทธิ์ ต้องเกิดจากการสร้างสรรค์ของมนุษย์ ผ่านทักษะ แรงงาน และวิจารณญาณ พร้อมแนะนำให้ผู้ผลิตคอนเทนต์จัดเก็บ Prompt หรือคำสั่งที่ใช้กับ AI ไว้เป็นหลักฐาน เพื่อแสดงให้เห็นถึงกระบวนการสร้างสรรค์ที่มนุษย์มีส่วนร่วม

นอกจากนี้ ยังเตือนถึงความเสี่ยงด้าน PDPA โดยเฉพาะการรายงานข่าวที่เปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลเกินความจำเป็น เช่น ภาพผู้ต้องหา บัตรประชาชน หน้าบ้าน หรือข้อมูลครอบครัวที่ไม่เกี่ยวข้อง ซึ่งอาจเข้าข่ายละเมิดกฎหมาย แม้จะมีข้อยกเว้นด้านประโยชน์สาธารณะ แต่ต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ

เขาเสนอว่า องค์กรสื่อควรมี AI Policy ที่ชัดเจน ครอบคลุมการใช้ข้อมูล การจัดซื้อลิขสิทธิ์ และการสร้างผลงานด้วย AI พร้อมวางระบบ Consent and Verification Process หรือกระบวนการขอความยินยอมและตรวจสอบแหล่งที่มาอย่างเป็นมาตรฐาน

สิ่งสำคัญคือ Human in the Loop หรือการมีมนุษย์ตรวจสอบและควบคุมก่อนเผยแพร่ทุกครั้ง เพื่อป้องกันความเสี่ยงจาก AI Hallucination ที่อาจสร้างข้อมูลเท็จ

จาก SEO สู่ AEO และ GEO เมื่อ AI คือด่านแรกของการค้นหาข้อมูล

ในช่วงบ่าย สมาชิกได้เข้าร่วมอบรมหัวข้อ 'Generative AI For Content Strategy จาก SEO สู่ AEO สร้างคอนเทนต์ให้ AI เลือกอ้างอิง' โดย นางสาวณัฐวีร์ ตันติสัจจธรรม CEO & Founder of STEPS Academy พร้อมทีมงาน

น.ส.ณัฐวีร์ กล่าวว่า AI กำลังเปลี่ยนกติกาการผลิตเนื้อหาออนไลน์อย่างสิ้นเชิง เพราะผู้ใช้งานจำนวนมากเริ่มถาม AI แทนการค้นหาผ่าน Search Engine แบบเดิม

หัวใจสำคัญของการปรับตัว คือการเปลี่ยนผ่านจาก SEO (Search Engine Optimization) ไปสู่ AEO (Answer Engine Optimization) และ GEO (Generative Engine Optimization)

AEO คือการออกแบบเนื้อหาให้ตอบคำถามได้อย่างชัดเจนและรวดเร็ว เพื่อให้ AI สามารถดึงข้อมูลไปตอบผู้ใช้งานได้ทันที ส่วน GEO คือการทำให้เว็บไซต์หรือเนื้อหากลายเป็นแหล่งอ้างอิงที่ AI เชื่อถือและเลือกหยิบไปใช้

รูปแบบการเขียนข่าวที่ค่อยๆ เปิดประเด็น หรืออาศัยพาดหัวเร้าอารมณ์ อาจไม่ได้ผลอีกต่อไป เพราะทั้ง AI และผู้อ่านยุคใหม่ต้องการคำตอบที่ชัดเจนและรวดเร็ว

น.ส.ณัฐวีร์ เสนอแนวคิด Answer First หรือการสรุปคำตอบสำคัญไว้ตั้งแต่ช่วงต้นบทความ ภายใน 40-60 คำแรก จากนั้นจึงอธิบายรายละเอียด เหตุผล และข้อมูลสนับสนุน

อีกองค์ประกอบที่สำคัญ คือส่วน Frequently Asked Questions (FAQ) ซึ่งช่วยให้ AI เข้าใจโครงสร้างข้อมูลได้ดีขึ้น และสอดคล้องกับพฤติกรรมผู้ใช้งานที่มักตั้งคำถามเป็นประโยคเต็ม

ในเชิงกลยุทธ์ น.ส.ณัฐวีร์ แนะนำให้ผสานเนื้อหา 2 รูปแบบ ได้แก่

• Fact-driven Content หรือเนื้อหาเชิงข้อเท็จจริง ที่ตอบคำถามยอดนิยม เพื่อสร้างการมองเห็นในระยะสั้น
• Insight-driven Content หรือเนื้อหาเชิงวิเคราะห์ ที่มีมุมมองเฉพาะ เพื่อสร้างความน่าเชื่อถือและความผูกพันกับผู้อ่านในระยะยาว

AI เป็นผู้ช่วยที่ทรงพลัง แต่ไม่ใช่ผู้ที่ถูกต้องเสมอไป มนุษย์ยังมีบทบาทสำคัญในการตรวจสอบข้อเท็จจริง การอ้างอิงแหล่งที่มา และรักษาเอกลักษณ์ของแบรนด์ เพื่อให้เนื้อหามีทั้งคุณภาพและความน่าเชื่อถือ

การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ จึงไม่ใช่เพียงการเพิ่มเครื่องมือใหม่ให้วงการสื่อ แต่เป็นการเปลี่ยนวิธีคิดจาก 'การสร้างเนื้อหาที่อยากเล่า' ไปสู่ 'การสร้างเนื้อหาที่ผู้คนกำลังมองหาคำตอบ' ในยุคที่ AI กำลังกลายเป็นประตูบานใหม่ของการเข้าถึงข้อมูล